Yar\u0131m as\u0131rd\u0131r s\u00fcren K\u0131br\u0131s meselesinde art\u0131k \u015fekli de\u011fil, \u00f6z\u00fc konu\u015fman\u0131n zaman\u0131 gelmi\u015ftir. Zira bizler, 51 hatta ve hatta 57 y\u0131ld\u0131r ayn\u0131 masalarda, ayn\u0131 ba\u015fl\u0131klarda, ayn\u0131 temennilerle oyalan\u0131rken; sahadaki ger\u00e7ekler sessiz ama kararl\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn K\u0131br\u0131s T\u00fcrk halk\u0131 i\u00e7in egemenlik, talep edilen bir stat\u00fc de\u011fil; tarihsel bir hakikat, fiili bir durumdur. Ve bu hakikatin tan\u0131n\u0131p tan\u0131nmamas\u0131, me\u015fruiyetini ortadan kald\u0131rmaz. Egemenlik, me\u015fruiyetini ba\u015fka akt\u00f6rlerden de\u011fil, milletin bizatihi varl\u0131\u011f\u0131ndan al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
1974 Bar\u0131\u015f Harek\u00e2t\u0131, sadece bir g\u00fcvenlik hamlesi de\u011fil, K\u0131br\u0131s T\u00fcrk\u00fc\u2019n\u00fcn onur ve varl\u0131k m\u00fccadelesinin milad\u0131d\u0131r. Aradan ge\u00e7en yar\u0131m as\u0131rda federasyon temelli t\u00fcm giri\u015fimler ya akamete u\u011fram\u0131\u015f ya da Rum taraf\u0131n\u0131n maksimalist tutumlar\u0131 sebebiyle sabote edilmi\u015ftir. Bug\u00fcn taraflar aras\u0131nda birle\u015fme iradesinden de\u011fil, fiilen iki ayr\u0131 sistemin, iki ayr\u0131 toplumun ve iki ayr\u0131 vizyonun varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131br\u0131s\u2019ta \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck de\u011fil; tan\u0131nmam\u0131\u015f ama i\u015fleyen bir denge vard\u0131r. Bu dengeyi s\u00fcrd\u00fcren idealizm de\u011fil, jeopolitik \u00e7\u0131kar hesaplar\u0131d\u0131r. Ve bu denge, art\u0131k \u015feklen de\u011fil, zihnen de kabullenilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz haftalarda G\u00fcney K\u0131br\u0131s\u2019ta yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z temaslar, bu zihinsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Her ya\u015ftan K\u0131br\u0131sl\u0131 Rum genciyle, kanaat \u00f6nderiyle konu\u015fma f\u0131rsat\u0131m\u0131z oldu. Ortaya \u00e7\u0131kan tablo \u00e7ok netti: Art\u0131k G\u00fcney halk\u0131n\u0131n ezici bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc birle\u015fmeyi bir hedef olarak g\u00f6rmemekte. Gen\u00e7 ku\u015faklar bu meseleyi “ge\u00e7mi\u015fin tart\u0131\u015fmas\u0131” olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Ortak ya\u015fam de\u011fil, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 tan\u0131ma ekseninde bir kabulleni\u015f vuku bulmu\u015ftur. Rum toplumundan gelen yayg\u0131n mesaj \u015fudur: “Onlar kendi devletinde ya\u015fas\u0131n, biz de kendi devletimizde.” Bu, duygusal bir ayr\u0131\u015fma de\u011fil; farkl\u0131l\u0131klar\u0131 tan\u0131yarak birlikte bar\u0131\u015f \u00e7evresinde ya\u015faman\u0131n, daha rasyonel ve ger\u00e7ek\u00e7i bir yoludur. Zira G\u00fcney halk\u0131, iki toplum aras\u0131ndaki belirgin farklar\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u015fu ifadelerle dile getiriyordu: \u201cKuzey ile G\u00fcney aras\u0131nda mantalite, bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel olarak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar var; iki taraf\u0131n ayn\u0131 y\u00f6ne bakmas\u0131 neredeyse imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Ancak buna kar\u015f\u0131n Rum liderli\u011fi halen merkeziyet\u00e7i bir federasyon modelinde \u0131srar etmektedir. Bu model, K\u0131br\u0131s T\u00fcrk halk\u0131n\u0131 az\u0131nl\u0131k stat\u00fcs\u00fcne indirgemeye y\u00f6nelik bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn, \u015f\u00f6ylemin ve zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ne uluslararas\u0131 hukukta, ne de halklar\u0131n vicdan\u0131nda bu dayatman\u0131n yeri vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131br\u0131s meselesi uzun s\u00fcredir sadece Adada de\u011fil, b\u00f6lgesel eksenler \u00fczerinden de \u015fekillenmektedir. Ankara\u2019da verilen bir mesaj, Lefko\u015fa\u2019da nas\u0131l yank\u0131 buluyorsa; Tel Aviv, Va\u015fington ve Atina hatt\u0131ndan gelen i\u015faretler de masan\u0131n dinami\u011fini belirlemektedir. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde, eski Cumhurba\u015fkanlar\u0131ndan Mehmet Ali Talat\u2019\u0131n da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere; Rum lider Anastasiadis\u2019in, 2017 Crans Montana g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u0131ras\u0131nda Netanyahu\u2019dan gelen bir telefon \u00fczerine masay\u0131 terk etmesi, bu denklemin ne denli dar ve d\u0131\u015f m\u00fcdahaleye a\u00e7\u0131k hale geldi\u011finin \u00e7arp\u0131c\u0131 bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n
Bu tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda, K\u0131br\u0131s T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n egemenli\u011fini korumaktan ba\u015fka bir alternatifi kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Dahas\u0131, bu egemenli\u011fi tahkim edecek yeni stratejiler geli\u015ftirilmelidir. Avrupa Birli\u011fi ve Rum-Yunan blo\u011funun, 2004 y\u0131l\u0131nda Annan Plan\u0131’na “evet” dememize ra\u011fmen K\u0131br\u0131sl\u0131 T\u00fcrkleri t\u00fcmden d\u0131\u015flayarak Ada’y\u0131 uluslararas\u0131 ve AB hukukunu \u00e7i\u011fneyerek s\u00f6z\u00fcm ona birle\u015fik K\u0131br\u0131s Cumhuriyeti ad\u0131 alt\u0131nda birli\u011fe almas\u0131, tarihe not d\u00fc\u015f\u00fclmesi ve uluslararas\u0131 platformlarda vurgulanmas\u0131 gereken bir \u00e7ifte standartt\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, Do\u011fu Akdeniz\u2019de ke\u015ffedilen do\u011falgaz gibi ortak kaynaklar \u00fczerindeki haklar\u0131m\u0131z\u0131 gerek siyasi, gerek hukuki, gerekse ekonomik yollarla savunmal\u0131; fiili giri\u015fimlerden de ka\u00e7\u0131n\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, G\u00fcney K\u0131br\u0131s\u2019taki ta\u015f\u0131nmazlar ve m\u00fclkiyet meselesinde de asla geri ad\u0131m at\u0131lmamal\u0131, sahip olunan varl\u0131klar Rumlara devredilmemeli; gerekti\u011finde K\u0131br\u0131s T\u00fcrk taraf\u0131 da G\u00fcney’den toprak ve m\u00fclk edinme yollar\u0131n\u0131 kullanarak sahada mevcudiyetini g\u00fc\u00e7lendirmelidir. <\/p>\n\n\n\n
Bunun yan\u0131 s\u0131ra, egemenli\u011fi peki\u015ftirecek farkl\u0131 stratejiler de geli\u015ftirilmelidir. Bunlar aras\u0131nda ba\u015fta uluslararas\u0131 tan\u0131ma i\u00e7in sivil diplomasi ataklar\u0131<\/strong>, Afrika ve Asya eksenlerinde yeni temaslar<\/strong>, bili\u015fim, teknoloji, enerji, turizm ve \u00e7evre diplomasisinde KKTC\u2019nin etkinle\u015ftirilmesi<\/strong> yer almal\u0131d\u0131r. \u015eu da g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir: E\u011fer iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcm modeli uluslararas\u0131 mecralarda kabul g\u00f6rmezse, o takdirde K\u0131br\u0131s T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda, T\u00fcrkiye ile \u00f6zerk yap\u0131 alt\u0131nda ortak bir y\u00f6netim modeli<\/strong> ya da tam b\u00fct\u00fcnle\u015fme<\/strong> gibi alternatif modeller de ciddi bir bi\u00e7imde masaya getirilmelidir. Bu alternatiflerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 bile, iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn daha geni\u015f kabul g\u00f6rmesini sa\u011flayacak stratejik bir hamledir. Bunun yan\u0131nda, T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcme verdi\u011fi destek, uluslararas\u0131 platformlarda daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve istikrarl\u0131 bir \u015fekilde vurgulanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, yabanc\u0131 devlet ba\u015fkanlar\u0131 ve karar vericilere y\u00f6nelik, K\u0131br\u0131s meselesini tarihsel, hukuki ve insani boyutlar\u0131yla adil bir \u015fekilde anlatan kapsaml\u0131 bilgilendirme kitap\u00e7\u0131klar\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131 ve diplomatik temaslarda etkin bi\u00e7imde kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Dikkat ederseniz, KKTC\u2019ye y\u00f6nelik ilgi gerek ticari ve finansal gerekse de siyasi d\u00fczeyde her ge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r. Mesele, bu ilgiyi stratejik bir vizyonla daha etkili ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bi\u00e7imde de\u011ferlendirebilmektir. Ancak burada as\u0131l dikkat edilmesi gereken husus; bug\u00fcn KKTC\u2019de bir d\u00f6nem \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6neten\u201d kimi odaklar\u0131n sessizli\u011fe g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu sessizlik tesad\u00fcf de\u011fildir. Ger\u00e7ek, zamana yenilmez. Ve bazen suskunluk, en b\u00fcy\u00fck kabuld\u00fcr. Bu durum, art\u0131k Adada baz\u0131 \u015feylerin de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Yak\u0131n d\u00f6nemde ya\u015fanan Fidias Panayiotu vakas\u0131 ve i\u00e7erideki kimi \u00e7evrelerin bu konudaki sessizli\u011fi, s\u00f6z konusu suskunlu\u011fun bir ba\u015fka yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 Ersin Tatar ile yap\u0131lan bir r\u00f6portaj\u0131n G\u00fcney\u2019de bu denli hedef haline getirilmesi, ifade h\u00fcrriyetine y\u00f6nelik tahamm\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn en net g\u00f6stergesidir. Bu, ayn\u0131 zamanda Bat\u0131\u2019n\u0131n “evrensel de\u011fer” diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ilkelerin, konu T\u00fcrk olunca nas\u0131l ask\u0131ya al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n\n\n\n 17 Temmuz\u2019da d\u00fczenlenen BM \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131ndaki 5+1 g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ise eski form\u00fcllerin yeniymi\u015f gibi sunuldu\u011fu bir diplomatik tekrardan ibarettir. Taraflar de\u011fil, pozisyonlar konu\u015fmu\u015ftur. Bu format\u0131n \u00f6mr\u00fc, ger\u00e7eklikten uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 oranda t\u00fckenmektedir.<\/p>\n\n\n\n 20 Temmuz 1974<\/strong> ise bu b\u00fct\u00fcn tablonun tarihsel temelidir. O g\u00fcn, T\u00fcrkiye sadece bir askeri harek\u00e2t ba\u015flatmad\u0131. O g\u00fcn, K\u0131br\u0131s T\u00fcrk\u00fc\u2019n\u00fc yok sayan bir zihniyete “dur” dedi. O g\u00fcn, sadece Ada tarihini de\u011fil, Akdeniz\u2019in denklemini de de\u011fi\u015ftirdi. Bug\u00fcn iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcm vizyonunun dayand\u0131\u011f\u0131 zemin, i\u015fte o g\u00fcn\u00fcn dirayetidir. <\/p>\n\n\n\n 20 Temmuz\u2019un anlam\u0131n\u0131 bir kez daha vurgularken, Srebrenitsa Soyk\u0131r\u0131m\u0131\u2019n\u0131n y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc de derin bir teess\u00fcrle an\u0131yor; uluslararas\u0131 toplumun zaman\u0131nda sergiledi\u011fi suskunlu\u011fun nelere mal oldu\u011funu hat\u0131rlatman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yorum. 1974 \u00f6ncesi K\u0131br\u0131s\u2019ta T\u00fcrk halk\u0131na y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar ile Bosna\u2019da ya\u015fanan insanl\u0131k dram\u0131 aras\u0131nda, ne yaz\u0131k ki \u00e7ok say\u0131da tarih\u00ee paralellik mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 \u015fekilde, bug\u00fcn hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda, Gazze\u2019de ya\u015fanan trajedinin bir benzerinin K\u0131br\u0131s\u2019ta ya\u015fanmas\u0131na asla m\u00fcsaade edilmemelidir. Ge\u00e7mi\u015fte \u2014 \u00f6zellikle de Mustafa Ak\u0131nc\u0131 d\u00f6nemi gibi zafiyetin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde \u2014 ya\u015fanan yakla\u015f\u0131mlar\u0131n tekrarlanmas\u0131na izin verilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n Zira bar\u0131\u015f, ancak kararl\u0131 ve cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir duru\u015f \u00fczerinde y\u00fckselirse kal\u0131c\u0131 h\u00e2le gelir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn K\u0131br\u0131s\u2019ta iki halk, iki sistem, iki siyasi irade vard\u0131r. Bu fiili durumun uluslararas\u0131 stat\u00fcye kavu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak model ise a\u00e7\u0131kt\u0131r: Egemen e\u015fitli\u011fe dayal\u0131 iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcm veya b\u00fct\u00fcnle\u015fmedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu model:<\/p>\n\n\n\n Konuya taraf olan t\u00fcm b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel akt\u00f6rler art\u0131k bu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmeli, K\u0131br\u0131s T\u00fcrk\u00fc\u2019n\u00fcn me\u015fru taleplerini muhatap almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Art\u0131k mesele sadece tan\u0131nmak de\u011fil, hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 tescil etmektir. Ger\u00e7ekle y\u00fczle\u015fmek, zay\u0131fl\u0131k de\u011fil; akl\u0131selimdir.<\/p>\n\n\n\n\n